میراتێکی کشتوکاڵی نزیکەی سێ سەدە

زەوییەک چیرۆکی
نەوەکان دەپارێزێت

لە جووتکردن بە گاوە تا تراکتۆر و دروێنەکەرە نوێیەکان: گەشتی بنەماڵەکەمان لەگەڵ زەویی گربداو – ڕەشگری، و ئەو خەڵکانەی مێژووی کشتوکاڵییان دروست کرد.

300ساڵلە ڕەگەوە تا ئەمڕۆنزیکەی سێ سەدە کشتوکاڵ
7,000دۆنم لە ساڵێکداڕووبەری چێنراو لە لووتکەیدا
1982یەکەم جووتیار لە عێراقلە ڕادەستکردنی گەنمدا
وێنەیەکی ئاسمانیی گوندی گربداو کە کێڵگە دەوری داوە و چیاکان لە ئاسۆدان

گربداو، گوندەکەمان ئەمڕۆ

کێڵگەکان لە هەموو لایەکەوە دەوری ماڵەکانی گوندەکەیان داوە، هەمان ئەو کێڵگانەی باپیرانمان چاندیان و ئێمەش تا ئەمڕۆ دەیانچێنین.

چیرۆکی ئێمە لە زەوییەوە دەستی پێکرد

لەو کاتەوەی گوندی گربداو نزیکەی 300 ساڵ لەمەوبەر دامەزرا، کشتوکاڵ بەشێکی سەرەکیی ژیانی ڕۆژانە و سەرچاوەی سەرەکیی بژێویی باوباپیران و باوکانمان بووە.

لە سەرەتادا کشتوکاڵ بۆ دابینکردنی خۆراک و بژێویی گوند دەکرا، بە پشتبەستن بە ئاژەڵی وەک مانگا و گا. لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و زیادبوونی دانیشتوان، کشتوکاڵ وردە وردە پەرەی سەند.

لە پەنجاکانی سەدەی ڕابردووەوە کشتوکاڵەکەمان بە بەراورد بە قۆناغەکانی پێشووی کشتوکاڵ لە کوردستان و عێراق پەرەسەندنێکی فراوان و بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، تا ڕووبەری چێنراومان گەیشتە نزیکەی 7,000 دۆنم لە ساڵێکدا، کە گەنم لە پێشیانەوە بوو، بە پشتبەستن بە تراکتۆر و دروێنەکەر و ئامێری گێرەکردن.

لێرەدا گێڕانەوە و بەڵگەنامە و وێنەکانی بنەماڵەکەمان کۆکردووەتەوە، تا یادەوەریی کشتوکاڵ لە گوندەکەماندا بۆ نەوەکانی داهاتوو زیندوو بمێنێتەوە.

جووتکردن بە گا، وەک کێڵگەکانی گوند پێش ئامێر ناسیبوویان

نێوان دوو سەردەم

هەمان کێڵگە، کاری جیاواز. هێڵی نێوانەکە بجوڵێنە تا ببینیت چۆن لە گاسنی دار و گاوە گەیشتینە تراکتۆر.

لە پەنجاکانەوە پێش چلەکان

ڕایبکێشە، یان دوای هەڵبژاردنی وێنەکە کلیلەکانی تیر بەکاربهێنە.

ئەو وێستگانەی کشتوکاڵیان گۆڕی

وێستگەکانی کشتوکاڵەکەمان، لە ئامرازە سادەکانی کێڵگەوە تا ئامێر و فرەجۆریی بەرهەم.

پێش چلەکان

زەوی و ئاژەڵ و کاری دەستی

باوباپیرانمان پشتیان بە مانگا و گا دەبەست بۆ کێڵانی زەوی، تا پێداویستیی خۆراک و بژێویی گوند دابین بکەن.

سەرەتای چلەکان

ئەمین ئاغا ئامێرێکی گێرەکردن دەهێنێت کە بە مانگا کار دەکات

بە دەستپێشخەریی ئەمین ئاغا، برا گەورەی باپیرمان یونس ئاغا، هێنرا. دەگێڕنەوە کە خەڵکی گوند بە هاتنی ئەم ئامێرە زۆر دڵخۆش بوون.

سەرەتای پەنجاکان

باپیرمان یونس ئاغا ڕەشگری بەڕێوەبردنی کشتوکاڵ وەردەگرێت

دوای خراپبوونی تەندروستیی ئەمین ئاغا و بەتەمەنبوونی، باپیرمان یونس ئاغا بەڕێوەبردنی کارە کشتوکاڵییەکانی گرتە دەست، و دەستی کرد بە هێنانی ئامێری پێشکەوتووتر، کە دیارترینیان تراکتۆری ئەمریکیی کاتەرپیلار (Caterpillar) بوو.

1976

قاسم حسێن و ئیبراهیم عەرەب

لە ساڵی 1976دا قاسم حسێن و ئیبراهیم عەرەب هەردوو فیتەری میکانیکیی ئێمە بوون، لەگەڵ زیادبوونی پشتبەستنی کێڵگەکانمان بە ئامێر.

هەشتاکان

لە ئاوی کانییەوە بۆ سیستەمی ئاودێری

پێش هەشتاکان، چاندنی برنج و بەرهەمی تر پشتی بە ئاوی کانی و سەرچاوە سروشتییەکان دەبەست، بەڵام بیرکردنەوە لە کشتوکاڵ بە سیستەمی ئاودێریی نوێ لە هەشتاکاندا دەستی پێکرد.

1982

بڕوانامەی ڕێزلێنان بۆ گەنمەکەمان

بڕوانامەی ڕێزلێنانمان وەرگرت وەک یەکەم جووتیار لەسەر ئاستی عێراق، بۆ ڕادەستکردنی زۆرترین بڕی گەنم بە حکومەتی عێراق.

1990

دەستپێکردنی چاندنی پەتاتەی Désirée

دەستمان کرد بە چاندنی پەتاتەی جۆری Désirée بە هاوکاریی کۆمپانیای ئەلئیبا و بە سەرپەرشتیی دکتۆر عەبدوڵڵا، و قۆناغێکی نوێ لە پەرەسەندنی کشتوکاڵەکەمان دەستی پێکرد.

2017

تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتوو: برنج بە ئاودێریی دڵۆپەیی

تاقیکردنەوەی چاندنی برنجمان بە سیستەمی ئاودێریی دڵۆپەیی کرد، و سەرکەوتوو بووین لە بەدەستهێنانی ئەنجامی باشتر لە ئاودێریی نەریتی بە نوقمکردن.

ناوانێک لە بنەماڵەکەمان کە شوێنیان لەسەر زەوی بەجێهێشت

لە پشت هەر ئامێر و کێڵگە و بەرهەمێکەوە، کەسانێک لە بنەماڵەکەمان هەن کە شێوازی کشتوکاڵیان گۆڕی و پێشیان خست.

وێنەیەکی ئەرشیفیی شەش پیاو بە جلوبەرگی کوردی و جامانەی سپی، دانیشتوو و بە پێوە لە بەردەم دیوار و دەرگایەک، دەڵەیەکی قاوە لە تەنیشتیانە، ئەمین ئاغا یەکێکە لەوان
وێنەیەکی کۆنی بنەماڵەکەمان. ئەمین ئاغا یەکێکە لەو پیاوانەی لە وێنەکەدان.
پێشەنگی قۆناغی چلەکان

ئەمین ئاغا

برا گەورەی باپیرمان یونس ئاغا. لە سەرەتای چلەکاندا دەستپێشخەریی کرد لە هێنانی ئامێری گێرەکردنی گەنم و جۆ کە بە مانگا کاری دەکرد، هەنگاوێکی زوو بۆ ئاسانکردنی کاری کشتوکاڵی.

باپیرمان، پێشەنگی قۆناغی پەنجاکان

یونس ئاغا ڕەشگری

لە سەرەتای پەنجاکاندا، دوای خراپبوونی تەندروستیی براکەی ئەمین ئاغا، بەڕێوەبردنی کارە کشتوکاڵییەکانمانی گرتە دەست، ئامێری پێشکەوتووتری هێنا، و ئێمەی بەرەو قۆناغێکی فراوانتری بەکارهێنانی ئامێر برد.

«لە ئەمڕۆوە، هەموو دونیا دەکەینە کێڵگەی گەنم»
ئەمین ئاغا، بە کرێکارەکانی لە ڕۆژی هاتنی ئامێری گێرەکردن

لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر

ئەوەی باپیرانمان دەستیان پێکرد نەوەستاوە. ئەمڕۆ گەورە و بچووک پێکەوە بە نێو کێڵگەکاندا دەڕۆن، و هەر نەوەیەک لە نەوەی پێش خۆی فێر دەبێت چۆن زەوی بناسێت و ئاگای لێ بێت.

پیاوێکی بەتەمەن بە جلی کوردی و گەنجێک لە ناو کێڵگەدا کوڵەکەیەکی گەنمەشامی توێکڵ دەکەن
پێش دروێنە سەیری کوڵەکەکانی گەنمەشامی دەکەین
پیاوێکی بەتەمەن بە جلی کوردییەوە بە ڕێگایەکدا لە تەنیشت کێڵگەیەکی گەنمەشامیی بەرزدا دەڕوات
لە لێواری کێڵگەی گەنمەشامیدا
دروێنەی دەستی بە داس: دیمەنی ئەرشیفی لە کێڵگەکانی کوردستان

کشتوکاڵ تەنها کێڵگە نەبوو

کاری کشتوکاڵی پێویستی بە دابینکردنی ژەمی خواردن بۆ کرێکاران هەبوو بە شێوەی ڕۆژانە، و دوو چێشتلێنەرمان هەبوو کە بە فەرمی ژەمیان بۆ نزیکەی 80 کەس لە وەرزی دروێنە و نزیکەی 30 کەس لە وەرزی چاندن ئامادە دەکرد.

80کەس بە نزیکەیی لە وەرزی دروێنەدا
30کەس بە نزیکەیی لە وەرزی چاندندا
2چێشتلێنەر بۆ ژەمی کرێکاران

وردەکارییەکی بچووکن، بەڵام وێنەی ئەو ژیانە کۆمەڵایەتییە دەپارێزن کە هاوشانی پەرەسەندنی کشتوکاڵەکەمان بوو.

ئەوەی ئەمڕۆ دەیچێنین

ئەو بەرهەمانەی ئێستا کاریان لەسەر دەکەین، دوای چەندین دەیە کارکردن لەگەڵ بەرهەمی جۆراوجۆر.

کێڵگەیەکی گەنمی زێڕینی پێگەیشتوو و ئامێرێکی ئاودێریی تەوەرەیی لە ئاسۆدا
بەرهەمی سەرەکی

گەنم

بەرهەمی یەکەممان، و بەهۆیەوە لە ساڵی 1982 بڕوانامەی ڕێزلێنانمان لەسەر ئاستی عێراق وەرگرت.

پەتاتەی بچووک لە ناو خاکدا لە نێوان ڕەگەکانی ڕووەکەکەدا دیارن
لە 1990ەوە

پەتاتە

دەستمان کرد بە چاندنی جۆری Désirée بە هاوکاریی کۆمپانیای ئەلئیبا و بە سەرپەرشتیی دکتۆر عەبدوڵڵا.

کێڵگەیەکی فراوانی گەنمەشامی پێش دروێنە، و گوندەکە لە ئاسۆدا
بەرهەمی ئێستا

گەنمەشامی

یەکێکە لەو چوار بەرهەمەی ئەمڕۆ کاریان لەسەر دەکەین.

دوو دەست پیازێک لە خاکەکە دەردەهێنن لەنێوان ڕیزەکانی پیازدا
بەرهەمی ئێستا

پیاز

لیستی بەرهەمەکانی ئێستامان تەواو دەکات، و ئەوەی دەیچێنین بەپێی پێویستیی بازاڕ دەگونجێنین.

ئەو بەرهەمانەی پێشتر چاندوومانن

  • وێنجە
  • بەرسیم
  • برنج
  • تەماتە
  • چەوەندەر
  • و هی تر

دەتوانین بەپێی پێویستی و داواکاریی بازاڕ کار لەسەر بەرهەمی جیاواز بکەین.

ڕیزەکانی نەمامی سەوزی برنج کە هێڵەکانی ئاودێریی دڵۆپەیی ئاویان دەدەن
2017

برنج بە ئاودێریی دڵۆپەیی

پێش هەشتاکان برنج بە ئاوی کانی و بە نوقمکردن دەچێنرا. لە ساڵی 2017دا تاقیکردنەوەی چاندنیمان بە سیستەمی ئاودێریی دڵۆپەیی کرد، و سەرکەوتوو بووین لە بەدەستهێنانی ئەنجامی باشتر لە ئاودێریی نەریتی بە نوقمکردن.

سوودەکانی ئاودێریی دڵۆپەیی لە چاندنی برنجدا

  • تێچوو و بەکارهێنانی ئاوی کەمتر
  • گیای هەرزەی کەمتر
  • گونجاوتر بۆ زەویی ناڕێک
  • کارایی ئابووریی زیاتر

کێڵگەکانمان ئەمڕۆ

لە ئامادەکردنی زەوییەوە تا ئاودێری و دروێنە و لەوەڕاندنی ئاژەڵ، کارکردن لە زەوییەکەماندا ئەمڕۆ ئاوایە.

کێڵگەکەمان لە جووڵەدا

چەند ساتێکی کورت لەم وەرزەمان لەسەر زەوییەکەمان: دروێنە، ئاو، ئامێرێکی کۆن کە هێشتا ماوە، و ئاژەڵەکانمان.

دروێنەی گەنمەشامی بۆ ئالیکدروێنەکەرەکە گەنمەشامی ورد دەکات و ترێلەری تراکتۆرەکە پڕ دەکات، کاتێک هەردووکیان پێکەوە دەڕۆن.
ئاو دەگاتە کێڵگەکانلە بۆڕی و جۆگەکانەوە تا ئامێرەکانی ئاودێریی تەوەرەیی کە کێڵگەکانمان ئاو دەدەن.
کاتەرپیلارە کۆنەکەتراکتۆرێکی زنجیریی کۆن کە ژەنگ دایپۆشیوە و هێشتا لەسەر زەوییەکەمان ماوە.
ئاژەڵەکانمانمەڕ و بزن و قاز و مریشک، و سەگی کێڵگەکە.

لە زەوییەوە، بۆ نەوەکانی داهاتوو

سێ سەدە کار لە کێڵگەکانماندا، کە یادەوەریی بنەماڵەکەمان و خەڵکی گربداو – ڕەشگری دەیپارێزێت.

گەڕانەوە بۆ سەرەتا