زەوی و ئاژەڵ و کاری دەستی
باوباپیرانمان پشتیان بە مانگا و گا دەبەست بۆ کێڵانی زەوی، تا پێداویستیی خۆراک و بژێویی گوند دابین بکەن.
میراتێکی کشتوکاڵی نزیکەی سێ سەدە
لە جووتکردن بە گاوە تا تراکتۆر و دروێنەکەرە نوێیەکان: گەشتی بنەماڵەکەمان لەگەڵ زەویی گربداو – ڕەشگری، و ئەو خەڵکانەی مێژووی کشتوکاڵییان دروست کرد.
کێڵگەکان لە هەموو لایەکەوە دەوری ماڵەکانی گوندەکەیان داوە، هەمان ئەو کێڵگانەی باپیرانمان چاندیان و ئێمەش تا ئەمڕۆ دەیانچێنین.
لەو کاتەوەی گوندی گربداو نزیکەی 300 ساڵ لەمەوبەر دامەزرا، کشتوکاڵ بەشێکی سەرەکیی ژیانی ڕۆژانە و سەرچاوەی سەرەکیی بژێویی باوباپیران و باوکانمان بووە.
لە سەرەتادا کشتوکاڵ بۆ دابینکردنی خۆراک و بژێویی گوند دەکرا، بە پشتبەستن بە ئاژەڵی وەک مانگا و گا. لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و زیادبوونی دانیشتوان، کشتوکاڵ وردە وردە پەرەی سەند.
لە پەنجاکانی سەدەی ڕابردووەوە کشتوکاڵەکەمان بە بەراورد بە قۆناغەکانی پێشووی کشتوکاڵ لە کوردستان و عێراق پەرەسەندنێکی فراوان و بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، تا ڕووبەری چێنراومان گەیشتە نزیکەی 7,000 دۆنم لە ساڵێکدا، کە گەنم لە پێشیانەوە بوو، بە پشتبەستن بە تراکتۆر و دروێنەکەر و ئامێری گێرەکردن.
لێرەدا گێڕانەوە و بەڵگەنامە و وێنەکانی بنەماڵەکەمان کۆکردووەتەوە، تا یادەوەریی کشتوکاڵ لە گوندەکەماندا بۆ نەوەکانی داهاتوو زیندوو بمێنێتەوە.
هەمان کێڵگە، کاری جیاواز. هێڵی نێوانەکە بجوڵێنە تا ببینیت چۆن لە گاسنی دار و گاوە گەیشتینە تراکتۆر.
ڕایبکێشە، یان دوای هەڵبژاردنی وێنەکە کلیلەکانی تیر بەکاربهێنە.
وێستگەکانی کشتوکاڵەکەمان، لە ئامرازە سادەکانی کێڵگەوە تا ئامێر و فرەجۆریی بەرهەم.
باوباپیرانمان پشتیان بە مانگا و گا دەبەست بۆ کێڵانی زەوی، تا پێداویستیی خۆراک و بژێویی گوند دابین بکەن.
بە دەستپێشخەریی ئەمین ئاغا، برا گەورەی باپیرمان یونس ئاغا، هێنرا. دەگێڕنەوە کە خەڵکی گوند بە هاتنی ئەم ئامێرە زۆر دڵخۆش بوون.
دوای خراپبوونی تەندروستیی ئەمین ئاغا و بەتەمەنبوونی، باپیرمان یونس ئاغا بەڕێوەبردنی کارە کشتوکاڵییەکانی گرتە دەست، و دەستی کرد بە هێنانی ئامێری پێشکەوتووتر، کە دیارترینیان تراکتۆری ئەمریکیی کاتەرپیلار (Caterpillar) بوو.
لە ساڵی 1976دا قاسم حسێن و ئیبراهیم عەرەب هەردوو فیتەری میکانیکیی ئێمە بوون، لەگەڵ زیادبوونی پشتبەستنی کێڵگەکانمان بە ئامێر.
پێش هەشتاکان، چاندنی برنج و بەرهەمی تر پشتی بە ئاوی کانی و سەرچاوە سروشتییەکان دەبەست، بەڵام بیرکردنەوە لە کشتوکاڵ بە سیستەمی ئاودێریی نوێ لە هەشتاکاندا دەستی پێکرد.
بڕوانامەی ڕێزلێنانمان وەرگرت وەک یەکەم جووتیار لەسەر ئاستی عێراق، بۆ ڕادەستکردنی زۆرترین بڕی گەنم بە حکومەتی عێراق.
دەستمان کرد بە چاندنی پەتاتەی جۆری Désirée بە هاوکاریی کۆمپانیای ئەلئیبا و بە سەرپەرشتیی دکتۆر عەبدوڵڵا، و قۆناغێکی نوێ لە پەرەسەندنی کشتوکاڵەکەمان دەستی پێکرد.
تاقیکردنەوەی چاندنی برنجمان بە سیستەمی ئاودێریی دڵۆپەیی کرد، و سەرکەوتوو بووین لە بەدەستهێنانی ئەنجامی باشتر لە ئاودێریی نەریتی بە نوقمکردن.
لە پشت هەر ئامێر و کێڵگە و بەرهەمێکەوە، کەسانێک لە بنەماڵەکەمان هەن کە شێوازی کشتوکاڵیان گۆڕی و پێشیان خست.
برا گەورەی باپیرمان یونس ئاغا. لە سەرەتای چلەکاندا دەستپێشخەریی کرد لە هێنانی ئامێری گێرەکردنی گەنم و جۆ کە بە مانگا کاری دەکرد، هەنگاوێکی زوو بۆ ئاسانکردنی کاری کشتوکاڵی.
لە سەرەتای پەنجاکاندا، دوای خراپبوونی تەندروستیی براکەی ئەمین ئاغا، بەڕێوەبردنی کارە کشتوکاڵییەکانمانی گرتە دەست، ئامێری پێشکەوتووتری هێنا، و ئێمەی بەرەو قۆناغێکی فراوانتری بەکارهێنانی ئامێر برد.
«لە ئەمڕۆوە، هەموو دونیا دەکەینە کێڵگەی گەنم»
ئەوەی باپیرانمان دەستیان پێکرد نەوەستاوە. ئەمڕۆ گەورە و بچووک پێکەوە بە نێو کێڵگەکاندا دەڕۆن، و هەر نەوەیەک لە نەوەی پێش خۆی فێر دەبێت چۆن زەوی بناسێت و ئاگای لێ بێت.
کاری کشتوکاڵی پێویستی بە دابینکردنی ژەمی خواردن بۆ کرێکاران هەبوو بە شێوەی ڕۆژانە، و دوو چێشتلێنەرمان هەبوو کە بە فەرمی ژەمیان بۆ نزیکەی 80 کەس لە وەرزی دروێنە و نزیکەی 30 کەس لە وەرزی چاندن ئامادە دەکرد.
وردەکارییەکی بچووکن، بەڵام وێنەی ئەو ژیانە کۆمەڵایەتییە دەپارێزن کە هاوشانی پەرەسەندنی کشتوکاڵەکەمان بوو.
ئەو بەرهەمانەی ئێستا کاریان لەسەر دەکەین، دوای چەندین دەیە کارکردن لەگەڵ بەرهەمی جۆراوجۆر.
بەرهەمی یەکەممان، و بەهۆیەوە لە ساڵی 1982 بڕوانامەی ڕێزلێنانمان لەسەر ئاستی عێراق وەرگرت.
دەستمان کرد بە چاندنی جۆری Désirée بە هاوکاریی کۆمپانیای ئەلئیبا و بە سەرپەرشتیی دکتۆر عەبدوڵڵا.
یەکێکە لەو چوار بەرهەمەی ئەمڕۆ کاریان لەسەر دەکەین.
لیستی بەرهەمەکانی ئێستامان تەواو دەکات، و ئەوەی دەیچێنین بەپێی پێویستیی بازاڕ دەگونجێنین.
دەتوانین بەپێی پێویستی و داواکاریی بازاڕ کار لەسەر بەرهەمی جیاواز بکەین.
پێش هەشتاکان برنج بە ئاوی کانی و بە نوقمکردن دەچێنرا. لە ساڵی 2017دا تاقیکردنەوەی چاندنیمان بە سیستەمی ئاودێریی دڵۆپەیی کرد، و سەرکەوتوو بووین لە بەدەستهێنانی ئەنجامی باشتر لە ئاودێریی نەریتی بە نوقمکردن.
لە ئامادەکردنی زەوییەوە تا ئاودێری و دروێنە و لەوەڕاندنی ئاژەڵ، کارکردن لە زەوییەکەماندا ئەمڕۆ ئاوایە.
چەند ساتێکی کورت لەم وەرزەمان لەسەر زەوییەکەمان: دروێنە، ئاو، ئامێرێکی کۆن کە هێشتا ماوە، و ئاژەڵەکانمان.
لە یەکەم ئامێری گێرەکردنمانەوە تا دروێنەکەرە نوێیەکان. هەر بەشێک هەڵبژێرە بۆ خوێندنەوەی چیرۆکەکەی.
سێ سەدە کار لە کێڵگەکانماندا، کە یادەوەریی بنەماڵەکەمان و خەڵکی گربداو – ڕەشگری دەیپارێزێت.
گەڕانەوە بۆ سەرەتا